Công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025 trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Thanh Hóa là vùng đất lịch sử giàu truyền thống văn hóa, là nơi còn lưu giữ rất nhiều các giá trị văn hóa dân tộc, với khoảng 1.535 di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, trong đó 856 di tích đã được xếp hạng (01 di sản văn hóa thế giới, 05 di tích quốc gia đặc biệt, 139 di tích quốc gia, 711 di tích cấp tỉnh), toàn tỉnh hiện có 403 lễ hội, lễ tục, phong tục tập quán, tín ngưỡng, tục ngữ, ca dao, dân ca, các trò chơi, trò diễn dân gian… của 7 thành phần dân tộc anh em cùng sinh sống trên địa bàn (Kinh, Mường, Thái, Dao, Thổ, Khơ Mú, H. Mông), đã tạo nên bức tranh đa dạng, phong phú về bản sắc văn hóa truyền thống. Mỗi dân tộc đều lưu giữ được những nét văn hóa mang bản sắc riêng của dân tộc mình, thực sự trở thành nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc không thể thiếu của người dân Xứ Thanh.
Trong mục tiêu của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới, giai đoạn 2021 - 2025 là xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn đồng bộ và từng bước hiện đại, bảo đảm môi trường, cảnh quan nông thôn sáng, xanh, sạch, đẹp, an toàn, giàu bản sắc văn hóa truyền thống. Do đó, việc huy động nguồn lực văn hóa truyền thống trong xây dựng nông thôn mới thời gian qua rất được quan tâm và đã đạt những kết quả quan trọng.
Xác định được nhiệm vụ quan trọng đó, thời gian qua các địa phương đăng ký xây dựng NTM trong tỉnh đã đẩy mạnh công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống thông qua nhiều hình thức tuyên truyền, quảng bá, qua đó nâng cao nhận thức của người dân đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong xây dựng nông thôn mới; đồng thời quan tâm bố trí nguồn kinh phí đầu tư xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất văn hóa, thể thao, nhằm đáp ứng nhu cầu tổ chức các sinh hoạt cộng đồng của Nhân dân như sinh hoạt câu lạc bộ văn hóa văn nghệ, tổ chức các hội thi, hội diễn, liên hoan nghệ thuật quần chúng, triển khai thành lập, xây dựng, phát triển các mô hình, các câu lạc bộ văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao, đặc biệt tại các xã miền núi, công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống (loại hình dân ca, dân vũ, trò chơi, trò diễn…) phát triển mạnh, thu hút đông đảo các tầng lớp Nhân dân tham gia sinh hoạt tại thiết chế Nhà văn hóa thôn, bản.
Bám sát các văn bản chỉ đạo của trung ương, của tỉnh và hướng dẫn của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các địa phương đã quan tâm thực hiện tiêu chí "Di sản văn hóa được kiểm kê, ghi danh, bảo vệ, tu bổ, tôn tạo và phát huy đúng giá trị quy định" thông qua việc xây dựng, ban hành kế hoạch tổ chức kiểm kê, ghi danh di sản văn hóa trên địa bàn; triển khai các hoạt động bảo vệ, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị theo theo quy định pháp luật về di sản văn hóa; tuyên truyền, giới thiệu quảng bá về di sản văn hóa của địa phương trên website, trang thông tin điện tử của xã, huyện và các trang mạng xã hội.
Các địa phương về đích nông thôn mới hàng năm vẫn duy trì tốt các hoạt động bảo tồn phát huy giá trị di tích; tổ chức các loại hình văn hóa truyền thống như lễ hội, trò chơi, trò diễn, duy trì, phát triển, nhân rộng các loại hình văn hóa dân gian, các mô hình, câu lạc bộ trong sinh hoạt cộng đồng tại nhà văn hóa thôn, bản, trong các kỳ liên hoan, hội thi văn nghệ quần chúng cấp xã (tiêu biểu như các loại hình: tuồng, chèo, cải lương, dân ca, dân vũ, pồn pôông, hát sắc bùa, khua luống, CLB dân ca Đông Anh (xã Đông Khê, H.Đông Sơn), “CLB văn hóa nghệ thuật chèo Hợp Xuân”(xã Hoằng Đồng, huyện Hoằng Hóa), CLB “Trống hội cung đình" (xã Hoằng Lộc, H.Hoằng Hóa), CLB "Hát dân ca" (xã Xuân Hòa, H.Thọ Xuân), CLB “Tuồng, chèo” (xã Quảng Bình, H.Quảng Xương), CLB " Chèo dân gian" (xã Hoa Lộc, H.Hậu Lộc), CLB Cồng Chiêng (tại các huyện miền núi)… Qua đó từng bước bảo tồn, khôi phục đồng thời giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho Nhân dân, khẳng định vai trò, vị trí của việc xây dựng nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu làm cho diện mạo quê hương, nông thôn ngày thêm khởi sắc.
Ý thức được vai trò của công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa trong việc nâng cao chất lượng đời sống văn hóa tinh thần của Nhân dân, các xã đăng ký xây dựng NTM, NTM nâng cao và NTM kiểu mẫu trong giai đoạn mới đã chủ động xây dựng kế hoạch phát huy tốt các giá trị di tích trên địa bàn như: Xây dựng kế hoạch phát huy tốt Khu lăng mộ Triết Vương Trịnh Tùng (xã Vĩnh Hùng, huyện Vĩnh Lộc), Đền thờ quốc mẫu Phạm Thị Ngọc Trần (xã Xuân Hòa, huyện Thọ Xuân), Điện Thừa Hoa và Từ đường Phúc Quang (xã Định Hòa, huyện Yên Định), Đền thờ Lê Văn Hưu (xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa), cụm di tích cách mạng Hàm Hạ (thị trấn Rừng Thông, huyện Đông Sơn), di tích cách mạng và thắng cảnh Hàm Rồng (TPTH)… Việc triển khai, thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình mục tiêu của tỉnh về bảo tồn, tu bổ chống xuống cấp các di tích đã được thực thi có hiệu quả. Trong giai đoạn 2021-2023, có 50 công trình, dự án/lượt di tích được đầu tu tu bổ, bảo quản, phục hồi, chống xuống cấp, với tổng kinh phí thực hiện là 396,940 tỷ đồng (gồm: NSTW là 43,013 tỷ đồng; NS tỉnh là 277,619 tỷ đồng; NS huyện là 48,402 tỷ đồng và nguồn huy động hợp pháp khác là 27,906 tỷ đồng). Những di tích được đầu tư trùng tu, tôn tạo trong tỉnh đang dần trở thành những sản phẩm văn hóa hoàn chỉnh phục vụ đời sống văn hóa tâm linh, hấp dẫn du khách tham quan, du lịch (như: Khu Lăng mộ Triết Vương Trịnh Tùng, Di tích lịch sử văn hóa Nghè Vẹt (huyện Vĩnh Lộc); Trận địa pháo đồi C4 - Khu di tích lịch sử văn hóa Hàm Rồng (thành phố Thanh Hoá); Đền thờ Trung Túc Vương Lê Lai (huyện Ngọc Lặc); Chính điện - Khu Di tích lịch sử Lam Kinh (huyện Thọ Xuân); Di tích Hang Con Moong (huyện Thạch Thành); Đền thờ Lê Văn Hưu (huyện Thiệu Hoá); Khu di tích lịch sử cách mạng Yên Trường (huyện Thọ Xuân)… Bên cạnh đó, trong quá trình xây dựng nông thôn mới, các xã đã chủ động tham mưu cho cấp chính quyền địa phương lập hồ sơ đề nghị công nhận các loại hình văn hóa phi vật thể đưa vào di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, hiện nay, toàn tỉnh có 21 di sản văn hóa phi vật thể được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hoá phi vật thể quốc gia, từ đó các địa phương đã tổ chức duy trì, khai thác tốt các loại hình di sản văn hóa phi vật thể (Tiêu biểu như: Trò diễn Xuân Phả (xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân - xã về đích NTM nâng cao); Lễ hội Trò Chiềng (xã Yên Ninh, huyện Yên Định); Trò diễn dân gian Ngũ trò Viên Khê (dân ca Đông Anh - xã Đông Anh (nay là xã Đông Khê) - xã về đích NTM kiểu mẫu); Nghề đúc đồng cổ truyền làng Chè (Trà  Đông, xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa - xã về đích NTM nâng kiểu mẫu)…; tổ chức phục dựng và duy trì được nhiều lễ hội truyền thống, nhiều loại hình văn hóa dân gian đặc sắc, như: Lễ hội Mường Xia, lễ hội Mường Ca Da, lễ hội Nàng Nga - Hai Mối; lễ cấp sắc của người Dao; Mo, hát ru, lễ tục làm vía kéo si (dân tộc Mường); tục cầu mưa (dân tộc Khơ Mú); chữ viết, lễ cầu nước, khặp (dân tộc Thái), trang phục của dân tộc Thổ... Đây là kết quả quan trọng, khẳng định vai trò, vị trí của công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong giai đoạn xây dựng nông thôn mới hiện nay.
Trong thời gian tới, để công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đi vào thực chất, hiệu quả, đề nghị các địa phương chủ trì phối hợp với ngành văn hoá, thể thao và du lịch tập trung thực hiện một số giải pháp sau đây:
Một là, xác định rõ công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của Nhân dân, vì vậy, các địa phương cần chủ động xây dựng kế hoạch bảo tồn, triển khai thực hiện đảm bảo hiệu quả, chất lượng, tránh hình thức, đối phó; đồng thời tuyên truyền sâu rộng nhằm nâng cao ý thức, trách nhiệm của Nhân dân trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống; xem công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích, di sản văn hoá là nhiệm vụ thường xuyên của các cấp uỷ Đảng, chính quyền, đoàn thể, của mọi tổ chức và các tầng lớp Nhân dân góp phần bảo tồn và phát huy tối đa giá trị văn hoá truyền thống của địa phương.
Hai là, khi xây dựng đời sống văn hóa nông thôn mới, không thể tách rời với văn hoá truyền thống của từng địa phương, phải bảo tồn những di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, vì nó là linh hồn của làng quê, là hồn cốt của dân tộc. Chính nền tảng văn hóa truyền thống ấy tạo nên bản sắc của từng cộng đồng, tạo sự hấp dẫn, khác biệt cho từng vùng nông thôn và cũng tạo nên sự đa dạng văn hóa vùng miền trên địa bàn tỉnh.
Ba là, tiếp tục quan tâm đầu tư hoàn thiện các thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở, tạo điều kiện, môi trường để có thể duy trì, tổ chức, phát huy tốt các loại hình văn hóa truyền thống của dân tộc; đổi mới phương thức hoạt động của các CLB, nhân rộng mô hình CLB văn hóa dân gian nhằm thu hút người dân đến sinh hoạt, vui chơi, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hoá, thể thao trên địa bàn.
Bốn là, quan tâm bố trí nguồn ngân sách địa phương và huy động nguồn xã hội hóa để bảo tồn, duy trì phát huy hiệu quả các loại hình di sản văn hóa. Lựa chọn, hoàn thiện mô hình, nhân rộng mô hình bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống trong xây dựng nông thôn mới; có chính sách hỗ trợ khuyến khích các câu lạc bộ, đội, nhóm văn nghệ dân gian, gắn với phát triển du lịch như là một loại hình bổ trợ cho sản phẩm du lịch, đặc biệt là tại khu vực có điều kiện phát triển du lịch, du lịch cộng đồng. Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu các giá trị di tích lịch sử, văn hóa truyền thống, hình ảnh khu, điểm du lịch của địa phương thông qua ứng dụng internet, mạng xã hội đến với Nhân dân trong và ngoài tỉnh.
Năm là, trong quá trình xây dựng nông thôn mới, mỗi địa phương cần nhận thức sâu sắc rằng, di sản văn hóa, di tích lịch sử do ông cha ta để lại là tài sản vô cùng quý giá. Nếu biết khai thác, bảo tồn, phát huy di sản văn hóa sẽ tạo nên sức mạnh tinh thần vô cùng to lớn, giúp cho mỗi địa phương có thể tập hợp được sự đoàn kết cộng đồng để bảo vệ, tu bổ, tôn tạo các di tích, phục hồi và phát triển các lễ hội truyền thống, quảng bá hình ảnh của làng quê để thúc đẩy phát triển du lịch, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho Nhân dân ở từng địa phương trong tỉnh.
Vì vậy, xem tiêu chí về văn hóa trong xây dựng NTM, trong đó có chỉ tiêu về bảo tồn và phát huy di sản văn hóa là dịp, cơ hội tốt để địa phương dành nguồn lực để tập trung, triển khai có hiệu quả công tác bảo tồn và phát huy tốt các giá trị văn hóa truyền thống, đây chính là cơ sở vững chắc để thực hiện thành công hơn nữa Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 33-NQ/TW của BCH Trung ương Đảng về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”.
Trịnh Thị Thủy

Album

Album videos