Đình làng Hóa Quê: Dấu ấn quê hương xứ Thanh trên đất Quảng

Trong quá trình phát triển của đất nước ta, hai tỉnh Quảng Nam và Thanh Hóa có nhiều mối “lương duyên”. Sự gắn kết nghĩa tình son sắt của Thanh Hóa và Quảng Nam không chỉ trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vào cái mốc ngày 12/3/1960 mà đã đậm sâu, hòa quyện từ bao đời. Lần giở lại lịch sử, cách đây hàng trăm năm cư dân Thanh Hóa đã vào nhiều vùng đất Quảng chọn làm nơi sinh cơ lập nghiệp, trở thành bộ phận không thể tách rời trong đời sống của người dân xứ Quảng.

 Hóa Quê.jpg
Theo Bản lược dẫn nguồn gốc lịch sử và tiến trình hình thành gia phả tộc Nguyễn Quang ghi rõ ràng về nguồn cội đầu tiên hình thành làng Hóa Quê: Vào năm Đinh Sửu (1817) thời vua Thế Tổ Cao Hoàng đế nhà Nguyễn niên hiệu Gia Long thứ 16, có một người tên là Nguyễn Quang Quý ở tỉnh Thanh Hóa (nay là xã Xuân Thắng, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa) đã tổ chức một đoàn người của một làng quê tỉnh Thanh Hóa di cư vào khai khẩn đất hoang, lập ấp, lập làng ở một vùng thung lũng nhỏ ở gần nguồn sông Thu Bồn, thuộc phủ Thăng Ba.
Khi đó dải đất miền Trung người thưa đất rộng, nên người từ các miền Thanh, Nghệ, Tĩnh (riêng Thanh Hóa ngoài Xuân Thắng, Thọ Xuân còn có nhân dân các huyện Quảng Xương, Triệu Sơn, Đông Sơn...) vào khai khẩn đất hoang, sinh cơ lập nghiệp. Rồi các tộc họ khác, đi trong các đoàn quân Nam tiến vào làm quan hoặc tự nguyện đưa cả họ, cả làng, tách chi, ly hương từ các tỉnh miền Bắc dời các chư tộc họ vào định cư, lập nghiệp.
Đời vua Minh Mạng tổng Tân An được cắt nhập với các tổng Xuân Phú, Trung Lộc (của phủ Duy Xuyên) và tổng Thuận An của phủ Thăng Bình để lập huyện mới Quế Sơn. Từ năm 1818 dưới thời Vua Gia Long niên hiệu thứ 16, đã có sắc phong xã hiệu làng Hóa Quê và vua sắc phong cho ông Nguyễn Văn Vạn được làm Tiền hiền của làng; ông Trần Viết Tuấn làm Hậu hiền của làng.
Vì hai ông cũng như bà con vào đây làm ăn đều là người gốc quê ở Thanh Hóa nên mọi người đều đồng ý đặt xã hiệu là làng "Hóa Quê" để luôn luôn tưởng nhớ đến quê hương gốc của mình là "Thanh Hóa".
Sau khi nhận được các sắc phong của vua ban, định danh xã hiệu làng Hóa Quê và sắc phong Tiền hiền, Hậu hiền của làng. Nhân dân và các tộc họ toàn làng đem theo nhiều phong tục tập quán, văn hóa vào vùng đất mới (điển hình là đình làng, miếu mạo). Đình làng Hóa Quê xây dựng làm nơi tế trời đất, Thành hoàng bổn xứ, cầu cho trời đất tổ tiên phù hộ cho dân làng Hóa Quê mạnh khỏe, mưa thuận gió hòa, làm ăn phát đạt thịnh vượng, cuộc sống của dân làng được ấm no hạnh phúc. Hằng năm, làng tổ chức đại tế lễ và thắp hương vào ngày mồng 1 tháng 4 (âl) và dịp lễ Tết. Ngay bên cạnh đình làng có cây xoài đại thụ đã 200 năm tuổi. Qua nhiều thăng trầm biến cố lịch sử, cây xoài đại thụ vẫn trường tồn, tỏa bóng xanh tươi.
Thời kỳ Pháp thuộc hai làng Hóa Quê và Trung Ái hợp lại gọi là làng Hóa Trung (có ý gợi nhớ là quê hương Thanh Hóa ở miền Trung) thuộc xã Trà Khê, phủ Thăng Bình. Qua biến thiên của lịch sử, rồi chiến tranh tàn phá đình làng Hóa Quê không còn. Kể từ năm 1975 đến 2010 nhân dân trở về làng cũ làm ăn sinh sống, xây dựng lại quê hương nhưng đình làng vẫn chỉ là phế tích.
Theo cụ Nguyễn Nhĩ, 86 tuổi, người cao tuổi nhất của thôn Hóa Trung và cũng là lão trượng nhất của tộc Nguyễn và các tộc họ hiện nay còn nhớ nhiều về nguồn gốc của làng và đình làng Hóa Quê. Cụ kể vanh vách về thân thế sự nghiệp của ông tổ tiền hiền làng Nguyễn Văn Vạn từ khi rời quê hương Thanh Hóa, dắt díu cả gia đình, họ tộc vào sinh cơ lập nghiệp. Việc hậu hiền làng cùng tiền hiền làng tổ chức cho bà con khai hoang vỡ hóa, phát rẫy, làm nương thực hiện công cuộc quy dân, lập ấp, xây dựng làng xã. Rồi Cách mạng Tháng Tám thành công, đất nước ta giành được độc lập. Sau đó, đất nước có chiến tranh, hai miền chia cắt, đình làng bị phá hủy... đến khi thống nhất đất nước, hòa bình lập lại, bà con các tộc họ lần lượt trở về làng cũ khôi phục lại nhà cửa, ruộng vườn, xây dựng làng Hóa Quê (nay là thôn Hóa Trung) ngày càng văn minh tươi đẹp, ấm no hạnh phúc. Dù làng là Hóa Quê hay Hóa Trung nhưng cũng đều ẩn chứa, gợi nhớ hướng về nguồn cội xứ Thanh. Từ năm 2010 đến nay nhân dân làng Hóa Quê cùng hội đồng các tộc họ trong làng đóng góp công sức, vật liệu, đặc biệt ông Nguyễn Tuấn Anh tài trợ một khoản kinh phí lớn phụ giúp cho làng xây dựng lại đình làng Hóa Quê trên nền đất cũ. Đình làng mang dáng nét xứ Thanh rất bề thế, khang trang, sạch sẽ.


Ông Lương Công Thái - Bí thư Đảng ủy xã cho biết: Đình làng Hóa Quê có bề dày lịch sử, những năm gần đây đình đã được xây dựng lại khang trang bề thế và đề nghị cấp trên xét công nhận là di tích lịch sử của tỉnh.
Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị và Ban Thống nhất Trung ương, ngày 12/3/1960, Lễ kết nghĩa giữa hai tỉnh Thanh Hóa - Quảng Nam được tổ chức trang trọng. Sau đó các huyện, thị của hai tỉnh cũng tổ chức kết nghĩa: Thị xã Thanh Hóa (nay là TP Thanh Hóa) kết nghĩa với thị xã Hội An (nay là TP Hội An); Hoằng Hóa - Điện Bàn; Thọ Xuân - Quế Sơn; Đông Sơn - Thăng Bình;... Việc kết nghĩa đã tạo ra giá trị tinh thần, vật chất to lớn động viên, cổ vũ Đảng bộ và nhân dân hai tỉnh thực hiện thắng lợi nhiệm vụ cách mạng, đến hôm nay nghĩa tình Thanh - Quảng vẫn vẹn nguyên, đậm sâu.
Mai Dung

Album

Album videos