Những thuận lợi, khó khăn và giải pháp thực hiện tiêu chí số 16 về văn hóa trong Bộ Tiêu chí Quốc gia xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Thanh Hóa là tỉnh nằm ở vùng Bắc Trung Bộ, phía Bắc giáp tỉnh Ninh Bình, phía Nam giáp tỉnh Nghệ An, phía Tây giáp Lào, phía Đông giáp biển Đông. Diện tích tự nhiên 11.129,48 km được chia làm 3 vùng miền: Vùng miền núi trung du, đồng bằng và ven biển. Hiện nay, dân số trên địa bàn tỉnh có 3,6 triệu người gồm 7 dân tộc sinh sống; có 27 huyện, thị xã, thành phố, với 635 xã, phường, thị trấn (trong đó có 573 xã và 62 phường, thị trấn); 4.357 thôn, làng, bản, tổ dân phố (trong đó có 3.882 làng, thôn, bản và 475 tổ dân phố).
Trong những năm qua, Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” trên địa bàn tỉnh đã được triển khai sâu rộng và đạt được những kết quả quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện tiêu chí số 16 về văn hóa trong Chương trình xây dựng nông thôn mới. Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch đã chỉ đạo các huyện, thị xã, thành phố lồng ghép thực hiện Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” với Chương trình xây dựng nông thôn mới. Công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở được gắn với nội dung chương trình xây dựng nông thôn mới, triển khai đến từng xã, từng thôn, từng hộ gia đình bằng nhiều hình thức. Các địa phương đã nghiêm túc thực hiện đăng ký, bình xét, đề nghị công nhận danh hiệu gia đình văn hóa; làng, thôn, bản văn hóa; “Xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới” đảm bảo đúng theo quy định tại các Thông tư của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, xã hội hóa các đội văn nghệ ở cấp thôn, tạo điều kiện để người dân tham gia sáng tạo, bảo tồn và phát huy các loại hình văn nghệ dân gian truyền thống, phát triển các hoạt động văn hóa - văn nghệ, thể dục thể thao, khôi phục các hoạt động nghệ thuật truyền thống ở nông thôn. Ban Chỉ đạo Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” các cấp hàng năm tổ chức kiểm tra, đánh giá chất lượng và xét công nhận mới, công nhận lại danh hiệu gia đình văn hóa; làng, thôn, bản văn hóa; “Xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới”, làm cơ sở để Ban Chỉ đạo xây dựng nông thôn mới tỉnh thẩm định, đánh giá đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh quyết định công nhận "Xã đạt chuẩn nông thôn mới". 
Qua thực tiễn hoạt động, Chương trình Quốc gia xây dựng nông thôn mới gắn với Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã thật sự đi vào đời sống người dân và tạo sức lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng xã hội. Ý thức phấn đấu và xây dựng gia đình, cộng đồng văn hóa được thể hiện trong việc đoàn kết giúp nhau phát triển kinh tế, chủ động tham gia xây dựng quê hương với nhiều cách làm sáng tạo, bảo vệ môi trường, phòng, chống tệ nạn xã hội, bảo vệ an ninh trật tự, xây dựng gia đình văn hóa, làng, thôn, bản, tổ dân phố văn hóa, phòng chống bạo lực gia đình. Phong trào là một trong những nhân tố quan trọng góp phần thay đổi diện mạo nông thôn theo hướng khởi sắc, đời sống người dân được quan tâm, các thiết chế văn hóa được quan tâm đầu tư xây dựng, phát huy hiệu quả, phục vụ nhu cầu vui chơi giải trí của nhân dân; các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được bảo tồn và tôn tạo; việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội có nhiều chuyển biến tích cực; khối đại đoàn kết toàn dân được tăng cường; các phong trào: văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao, xây dựng gia đình văn hóa, làng, thôn, bản, tổ dân phố văn hóa, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa, phường, thị trấn đạt chuẩn văn minh đô thị, xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới phát triển cả về số lượng và chất lượng…
Sau 10 năm triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới, diện mạo nông thôn Thanh Hóa đã chuyển biến mạnh mẽ, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng lên. Chất lượng gia đình văn hóa; làng, thôn, bản văn hóa; "Xã đạt chuẩn văn hoá nông thôn mới" trên địa bàn toàn tỉnh không ngừng được nâng lên. Tính đến hết năm 2018, toàn tỉnh có 758.120/947.205 gia đình đạt danh hiệu văn hóa, đạt tỷ lệ 80%; 4.310/5.401 làng, thôn, bản được công nhận danh hiệu văn hóa, đạt tỷ lệ 79,8% (số liệu tổng hợp trước khi chưa sáp nhập làng, thôn, bản, tổ dân phố); 2.404/4.512 cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp được công nhận đạt chuẩn văn hóa cấp huyện, cấp tỉnh, đạt tỷ lệ 53,2%; 336/573 xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới, đạt tỷ lệ 58,6%; 25/62 phường, thị trấn đạt chuẩn văn minh đô thị, đạt tỷ lệ 40,3%; có 296/573 xã, đạt tỷ lệ 51,6% và 02/27 huyện, thị xã, thành phố đã được cấp có thẩm quyền công nhận đạt chuẩn nông thôn mới.
Từ năm 2019, thực hiện Nghị định số 122/2018/NĐ-CP ngày 17/9/2018 của Chính phủ, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Công văn số 3321/SVHTTDL-NSVH ngày 20/12/2018 về việc hướng dẫn thực hiện Nghị định số 122/2018/NĐ-CP của Chính phủ; giao chỉ tiêu kế hoạch năm 2019 cho các địa phương thực hiện. Theo đó, các huyện, thị xã, thành phố đã nghiêm túc triển khai thực hiện đến các thôn, làng, bản, tổ dân phố và tổ chức cho các hộ gia đình đăng ký tham gia thi đua xây dựng danh hiệu “Gia đình văn hóa” trong tháng 01/2019, toàn tỉnh có 717.967/947.185 hộ gia đình đăng ký xây dựng danh hiệu “Gia đình văn hóa”, đạt tỷ lệ 75,8%; 3.257/4.357 làng, thôn, bản, tổ dân phố đăng ký xây dựng văn hóa, đạt tỷ lệ 74,7% (số liệu tổng hợp sau khi sáp nhập làng, thôn, bản, tổ dân phố).
Bên cạnh những kết quả nổi bật đã đạt được như trên, việc thực hiện tiêu chí số 16 trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa cũng gặp không ít khó khăn, thách thức cần phải khắc phục trong thời gian tới đó là: Trong việc cưới vẫn còn tình trạng dựng rạp vi phạm lòng đường, vỉa hè làm mất trật tự an toàn giao thông; việc rà soát, xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước của một số địa phương chưa kịp thời; công tác bình xét, công nhận danh hiệu văn hóa tại một số địa phương còn mang tính hình thức, chưa bám sát các tiêu chí quy định tại Thông tư của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch dẫn đến chất lượng gia đình văn hóa, làng, bản, tổ dân phố văn hoá chưa bền vững; một số làng, bản cảnh quan môi trường chưa đảm bảo, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của gia đình, dòng họ, cấp làng, thôn... bị phá vỡ, tình làng nghĩa xóm mai một, các tệ nạn xã hội như cờ bạc, ma túy, mại dâm, xâm hại tình dục trẻ em, bạo lực gia đình ở một số nơi còn diễn biến phức tạp, gây mất an ninh trật tự, ảnh hưởng đến cộng đồng, ảnh hưởng đến những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Có thể khẳng định rằng, công tác xây dựng đời sống văn hóa và xây dựng nông thôn mới luôn tương tác và hỗ trợ lẫn nhau vì mục tiêu chung là cải thiện và thay đổi bộ mặt văn hóa nông thôn mới, nếp sống văn minh đô thị, phát triển kinh - tế xã hội của từng địa phương. Công tác xây dựng đời sống văn hóa đã góp phần rất quan trọng trong việc bảo tồn, phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Sự thành công của xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa chính là sự phát triển toàn diện về kinh tế, văn hóa - xã hội, đời sống người dân được cải thiện, hình thành nếp sống văn hóa, cộng đồng dân cư năng động, hiện đại và văn minh. Do đó, công tác xây dựng đời sống văn hóa cần được củng cố, khắc phục những hạn chế, yếu kém để nâng cao chất lượng trong thời gian tới, cần tập trung thực hiện các giải pháp sau đây:
Một là, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước để nâng cao nhận thức cho cán bộ và nhân dân về ý nghĩa, tầm quan trọng của xây dựng đời sống văn hóa cơ sở trong Chương trình xây dựng nông thôn mới; thường xuyên phối hợp với các cấp uỷ Đảng, chính quyền địa phương chỉ đạo thực hiện tiêu chí văn hóa trong Bộ tiêu chí Quốc gia xây dựng nông thôn mới, gắn với Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, khơi dậy ý thức trách nhiệm cộng đồng, tinh thần tiết kiệm trong mỗi người dân… nhằm nhân rộng, lan tỏa trong đời sống xã hội những giá trị tốt đẹp, đẩy lùi cái xấu, cái tiêu cực trong đời sống xã hội.
Hai là, chú trọng triển khai thực hiện nghiêm túc, khách quan, công bằng việc bình xét và công nhận các danh hiệu: “Gia đình văn hóa”, “Thôn văn hóa”, “Làng văn hóa”, “Bản văn hóa”, “Tổ dân phố văn hóa” theo đúng quy định tại Nghị định số 122/2018/NĐ-CP ngày 17/9/2018 của Chính phủ; xét, công nhận phường, thị trấn đạt chuẩn văn minh đô thị; xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới theo các Thông tư của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nâng cao chất lượng và phát huy hiệu quả các danh hiệu văn hóa.
Ba là, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng thiết thực, hiệu quả, bám sát thực tiễn, có trọng tâm, trọng điểm; có cách nghĩ, cách làm tích cực, sáng tạo; đề ra những định hướng, nhiệm vụ, giải pháp phù hợp nhằm xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong từng cộng đồng dân cư và mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; cần phổ biến, nhân rộng các điển hình tiên tiến tôn vinh, đề cao những phẩm chất tốt đẹp, cao thượng, nhân văn; kiên quyết đấu tranh phê phán, chống các quan điểm, hành vi sai trái, tiêu cực, trái đạo lý. Trong triển khai thực hiện cần xác định việc xây dựng đời sống văn hóa là việc làm của toàn dân, là nhiệm vụ toàn diện và lâu dài, phải huy động được sức mạnh tổng hợp của mọi tầng lớp nhân dân.
Bốn là, tăng cường công tác kiểm tra, hướng dẫn triển khai thực hiện các nội dung xây dựng văn hóa cơ sở tại các địa phương; khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư, hỗ trợ cho các hoạt động văn hóa, văn nghệ, trùng tu, tôn tạo di tích; tạo mọi điều kiện cần thiết để nhân dân chủ động tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, phát triển và nâng cao đời sống văn hóa ở cơ sở; phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc để toàn dân chung sức, chung lòng thực hiện tốt Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Tiếp tục duy trì sự phát triển bền vững của Phong trào chính là cơ sở vững chắc để thực hiện thành công hơn nữa Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 33-NQ/TW về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”./.
                                                                                                             Trịnh Thị Thủy

Album

Album videos